Күөх сирэм быйаҥа

23.07.2026
45
1

Кылгас сайыммытыгар сир аһа ситэн, кыһын устата минньигэс, иҥэмтэлээх бэйэ аһынан күндүлүүр. Ханнык сир аһа туохха туһалааҕын, хайдах туһанары көрүөххэ.

Биэ эмиийэ (киис тиҥилэҕэ, ыт тиҥилэҕэ)

Туһалаах кислородтардаах: дьаабылыка, вишня, кымырдаҕас кислоталарынан баай. Маны таһынан фруктоза, глюкоза, туустар, битэмииннэр уонна эфирнэй арыылар бааллар. Биэ эмиийин сибиэһэйдии сиэтэххэ, тамаҕы ханнарар, элбэх клетчаткалаах буолан оһоҕос үлэтин тупсарар.

Ыалдьа сытар киһи температуратын түһэрэр, иммунитет үлэтигэр өйөбүл буолар. Тиритиннэрэр буолан, сүһүрүүнү утары үлэлиир.

Биэ эмиийэ куртах уонна оһоҕос искэнин сэрэтэргэ, ырыан баҕалаахтарга ас буһарыытын тэтимирдэргэ эмиэ туһалааҕын дакаастаабыттар.

Ордук күһүн, саас ОРВИ, ОРЗ курдук дьаҥнары утары, сөтөлү намыратарга, ыалдьыбыт киһи аппетитын көтөҕөргө уонна үтүөрэн эрэр киһиэхэ сэниэ киллэрэргэ туһаныллар.

Дьэдьэн

-Тимир, марганец, медь, цинк баар – анемияҕа олус туһалаахтар. Калий уонна пектин, С битэмиин, фолиевай кислота (В9 битэмиин) бааллар. Маны таһынан В1,В2,РР, Е битэмииннэринэн, пантотеновай кислотанан (В5 битэмиин) баай. Дьэдьэҥҥэ элбэх биофлавоноид (Р битэмиин) баара биллэр.

— Дьэдьэн сүмэһинэ, көөнньөһүгэ, аһа ис уорган ыарыыларын сэрэтэр кыахтаах, гастрикка, куртах бааһыгар туһалаах. Үөстэригэр, бүөрдэригэр таастаахтарга кытта дьэдьэни сиэтиэххэ сөп. Хаан баттааһынын түһэрэр, сүһүөх ыарыытын мүлүрүтэр.

-Дьэдьэни организм түргэнник ылынар, ис уорган үлэтэ тупсар. Пектин холестерин таһымын намтатар. Дьэдьэн битэмииннэрин састаабынан лимоҥҥа олус маарынныыр.

-Микробтары утары күүскэ охсуһар. Күөмэй ыарыытыгар сайҕаныахха сөп. Ону таһынан, кыра бааска, хайа тардыыга дьэдьэнинэн сотуннахха, сотору оһор. Экземаҕа майгынныыр тирии бааһыгар, сирэй тириитин эбирин суох оҥорорго туттуохха сөп. Барыанньа оҥорон хаһаанарбыт таһынан, дьэдьэни күҥҥэ, салгыҥҥа хатаран эмп оҥостуоҕуҥ.

Хаптаҕас

— Доруобуйаҕа отонунааҕар сэбирдэҕэ ордук туһалаах. Ол курдук, С битэмиин хаптаҕас сэбирдэҕэр аһынааҕар элбэх эбит. Олус элбэх пектиннээх – онто ис уорган үлэтигэр туһалаах. Лимоннааҕар уонна апельсиннааҕар элбэх С битэмииннээх. Йод, калий, тимир, А уонна Р битэмииннэр бааллар. Хааны убатар, сүүһүрүүнү суох оҥорор, сүрэҕи, тымырдары аһатар.
— Киһини тиритиннэрэр буолан, организмтан ордук уу тахсарын көҕүлүүр, ыарыһах кырыдааһын түһэрэр.
Ыарахан, хара үлэҕэ уонна уусту өй үлэтигэр сылдьар дьоҥҥо туһалаах. Хаптаҕаска аллергиялыыр киһи олох аҕыйах. Тымныйыы, тумуу кэмигэр хаптаҕаһы ууга оргутан, аҥаардастыы сиэн ситиһиилээхтик эмтэниэххэ сөп. Ангинаҕ хаптаҕас уутунан сайҕаныахха, күөмэй ириҥэтэ түргэнник хоҥнор.

Сугун

Элбэх органическай кислота, С битэмиин, полифенол диэн тымырдары сымнатар уонна кэҥэтэр эттиктэр бааллар. Пробиотиктары кытта холбостоҕуна, микроорганизмнары уонна сүүһүрүүнү суох оҥорор.
Сугуҥҥа баар антоциан диэн эттик диабеты, искэни, араас бактериялаах инфекцияны утары охсуһар. Ону таһынан, сугун кырдьыыны бытаардар, мэйии үлэтигэр өйөбүл буолар. Үөһү, ууну таһаарар, сүүһүрүүнү утары дьайыылаах. Күннэтэ сии сырыттахха, организм аһы буһарыытын тупсарар.
Иммунитет намтааһыныгар, авитаминозка олус туһалаах. Циститы эмтииргэ, хаан баттааһынын түһэрэргэ, саахары намыратарга, быар ыарыылаахтарга табыгастаах. Сугун аһыгар тимир элбэх буолан, анемиялаах дьон хайаан да сии сылдьыахтаахтар. Бүөр, хабах ыарыытыгар кытта туһалыыр.
Сугун сэбирдэҕин оргутан, тымныйыыга, тумууга иһэллэр, кыраадыһы түһэрэр кыахтаах. Ырыан баҕарар дьон сугун сэбирдэҕин уута сүрэххэ уонна үчүгэй дьайыылаах.

Моонньоҕон

Сир аһыттан барытыттан саамай туһалаах отоню А, В1,В2,В6, В9, Р, К, С, Е, D битэмииннэр, тимир, алтан, калий, марганец, фосфор, уо.д.а. – микроэлеменнэр, аскорбиновай, яблочнай, щавелевай, фосфорнай, лимоннай кислоталар, эфирнэй арыылар, фитонцидтар бааллар.
Иммунитеты бөҕөргөтөр, тумууна утары туттуллар. С битэмиинэ дөлүһүөн аһынааҕар эрэ кыра, атын отоннору баһыйар.
Антиоксиданнардаах, антоцианнардаах – бу доруобуйаны харыстыыр эттиктэр. Күһүҥҥү, сааскы тумууга, кириипкэ сэрэтии быһыытынан туттуохха сөп. Уһун ыарыы эбэтэр эпэрээссийэ кэнниттэн организм чөлүгэр түһэрин туһугар моонньоҕонно сиэҥ.
Искэн ыарыылаахтарга аһылыктарыгар моонньоҕону киллэрэр туһалаах. Ону тэҥэ, диабеттардаахтар төһө баҕарар сииллэрэ көҥүллэнэр. Сүрэх, тымыр ыарыытыгар, гипертонияҕа, харах ыарыылаахтарга, бүөр үлэтин сааһылыан баҕалаахтарга табыгастаах.
Кырдьаҕас дьоҥҥо умнуган буолууну утары уонна Альцгеймер ыарыытын сэрэтиигэ туһаныахха сөп. Тирии бааһын аһардарга, мырчыстаҕастары суох оҥорорго, сирэй тириитин тупсарарга көмөлөһөр. Моонньоҕон сэбирдэҕин араас бактерияны утары эмтэнэргэ чэйгэ кутан туттуохха сөп.

Уулаах отон

А,В,С, Е битэмииннэринэн баай, ону тэҥэ каротин, туһалаах кислоталар (яблочнай, салициловай, лимоннай) бааллар. Минеральнай эттиктэртэн фосфор, магний, калий, кальций, марганец үгүс.
Отон эмкэ туттуллара элбэх, барсыбат ыарыыта диэн суоҕун кэриэтэ. Сэбирдэҕэ кытта туһалаах – оргутан суурадаһынын кыра-кыралаан истэххэ, организм ордук уутун таһаарар, киһи этэ испитэ-үллүбүтэ ааһар.
Ырар, бөгүүрэлэрин тупсарыан баҕалаах дьоҥҥо уулаах отон эмиэ туһалаах. 100 грамм отоҥҥо 46 эрэ ккал баар. Ис уорган, чуолаан оһоҕос үлэтин тупсарар, ол иһин ырарга, сыаны «уматарга» олус көмөлөһөр.
Микробтары утары охсуһар, бүөр уонна уҥуох ыарыытыгар көмөлөһөр, ис уорган үлэтин тупсарар. Битэмиинэ элбэх буолан, араас инфекция, вирус тарҕанар кэмигэр организм көмүскэнэр күүһүн бөҕөргөтөр. Токсиннар, буортулаах эттиктэр мустубуттарын сайҕаан таһаарар.