Сахалыы ааҕыахха
Айысхаана
Күн бэлэҕэ
(кэпсээн)
Сааскы күн барахсан киһи аайы туох эрэ кэрэни бэлэх ууннарбын диэбиттии, чаҕыл сардаҥаларын харыстаабакка Сир Ийэҕэ ыста. Үөһэттэн тыгар сардаҥа көмүс утахтара ордук оскуола дьиэ киэҥ олбуоругар кутулларга дылылар.
Алтан чуораан хатан лыҥкырын тилэх үктэһэ оскуола аана тэлэллэ биэрдэ. Оҕо аймах чаҕаархай саҥата олбуор иһин толордо. Сааскы маннык кэрэ күннүүн ыраас мичээр, сырдык санаа, лыҥкынас күлүү уонна күүс-уох кытта ситимнээх быһыылаах. Көр ол, туох да бэйэлээххэ ымыттыа суох остуорас Балаайа кирилиэскэ тахсан быар куустан туран, оҕолор оонньуулларын көрөр. Мичээрдиир…
Ахсыска үөрэнэр Ньургуннаах Айаал дэриэбинэ хоту уһугар олорор буоланнар, оскуолаттан төннүүгэ биирдэ эмэ аргыстаһар үгэстээхтэр. Доҕордоспоттор. Ньургун кими да кытта түптээн уһуннук бодоруспат. Кылааска хаалыылаах буолан, бииргэ үөрэнээччилэриттэн бүтүн биир төбөнөн өндөс. Атаҕастаан буолуо, оҕолору төбөлөрүттэн тайана, кэтэххэ тыгыталыы сылдьар үгэстээх. Кинини утары, саараама, ким да саҥарыа суоҕа. Үгүстэр киниэхэ ньылаҥныыллар. Чэ, быһата, кылааһыгар хоруол.
Биирдэ аргыстаһан иһэн, Ньургун уулусса кытыытыгар сытар туох эрэ күөххэ хараҕа хатана түстэ. «Оо, булумньу!» — диэн үөгүлээт, кумааһынньыгы харбаан ылла. Арыйан көрбүттэрэ, харчылаах, отут солкуобай. Кумааһынньык кимиэнэ буолара эмиэ биллэр. «Эляковой М. П» диэн суруктаах икки квитанция бүк тутулла сылдьар. Ньургун, харчыны ааҕаат, үөрүүтүттэн таҥалайын таҥсынна. Баҕарар баҕатын чыпчаала буолбут светомузыка ирбинньик уоттара хараҕар дьиримнэстилэр. Ийэтиттэн биир бачча үбү эптэрдэҕинэ, силигэ ситэр буолбут. «Ю-2»-лар тиһэх ырыаларын мелодиятын киҥинэйэ-киҥинэйэ, брейк үнкүүлээн эрэрдии тутунна.
Оттон Айаал, ыала эмээхсин сүтэрбит харчыта төлө туппат кытаанах ытыска түбэспититтэн абара санаата. «Пенсиям кэлиэр диэри», — диэн эмээхсин иккитэ-хаста уол дьонуттан харчы ылбытын өйдөөтө. Бүгүн пенсиятын ылаат, түһэрээхтээбит. Солкуобайа да суох хаалбыт тулаайах эмээхсини сүрдээҕин аһына истэ. Ньургун быһыытыттан кэлэйэн сирэйэ итийдэ. Бу үөрэн-көтөн иһэр киппэ көрүҥнээх уолтан хайдах харчыны төнүннэриэн тобулбата. Ол икки ардыгар Ньургун туоруур уулуссата чугаһаата. Айаал ыксаата. «Суох, сатаммат! Харчыны аҕал», — диэн хаһыытыы былаан саҥарбытын бэйэтэ да соһуйа иһиттэ. Анарааҥыта бу кыра, хатыҥыр уолчаан саҥатын олус атыҥырыы, атын ким эрэ кэлэн модьуйар саҥатын курдук иһиттэ. Тулатын көрүннэ, уолу уолугуттан ыксары тардан ылан сирэйин тобулу көрдө. Суох, бу тугуй, кинини уун-утары чаҕыйбат, кытаанах харахтар утары көрбүттэр. «Кумааһынньыгы аҕал диибин!» — Айаал булгуччулаахтык модьуйда.
Уун-утары көрсөн турдулар. Ол турдахтарына онус кылаас уолаттара Сималаах Ваня кинилэргэ чугаһыахча буоллулар. Ньургун сааннаҕына буоларыныы, хараҕын кырыылаахтык симириччи көрөн туран: «Ну, смотри!» диэн баран, Айаалы уолугуттан ылан күүскэ илгиэлээтэ. Ыһыктан кэбистэ. Кумааһынньыктаах харчыны Айаал атаҕын анныгар элиттэ. «Булдун» төлө туттарбыт абатыгар эргиллэн сутуругун көрдөрдө. Айаал ону көрбөтө, кини хайыы-үйэ ырааппыт этэ. Дьиэтигэр таарыйбакка, курдары Маарыйа эмээхсиҥҥэ ааста. Киирбитэ, сэрэйбит сэрэх, эмээхсин сүтүктэммитэ өтө көстөр. Куоскатын ohox иннигэр талах олоппоско түһэҕэр олордон, хоҥкуйан олороохтуур эбит. Уол киирбитигэр кини сүтүгүм көһүннэҕэ эрэ дии санаахтаабатаҕа. Пенсия харчытыттан иэстэрин көрдөтө ыыттахтара дии санаабыта. Онто баара…
— Маарыйаа, эн харчыгын сүтэрбиккин дии, ону буллум… ээ буллубут… — дии-дии, кумааһынньыктаах харчыны эмээхсиҥҥэ уунна. Эмээхсин онно үөрбүтүөн! Бэл, куоската, үөрбүттүү, Айаал диэки сандаарыччы көрөн олордо.
Уол таһырдьа таҕыста. Арҕаалаан эрэр күн Айаалы сылаас сардаҥатынан имэрийэ көрүстэ.
Айысхаана. Хахсаат тыал : cэһэннэр, кэпсээннэр, этюд / Айысхаана ; [худож. А. Е. Евстафьев]. — Дьокуускай : Саха Республикатын Национальнай кинигэ издательствота, 1992. — 92, [1] с.