Юрий Гагарин саҥатын космостан бастакынан истибит радист
РФ үтүөлээх бырааһа, Ньурба улууһун бочуоттаах oлoxтooҕo Николай Николаев «Саха Сирэ» хаһыакка 2011 с. алтынньы 23 күнүгэр тахсыбыт «Юрий Гагарин саҥатын космостан бастакынан истибит радист» ыстатыйатын билиһиннэрэбит.
1961 сыл муус устар 12 күнэ. Олохтоох бириэмэнэн күнүс 4 чаас ааһыыта Москва радиотыгар диктор Юрий Левитан сөҥ куолаһа дуораһыйар: «Болҕойуҥ, болҕойуҥ … Москва саҥарар, Москва саҥарар…Бүгүн Сэбиэскэй космонавт Юрий Алексеевич Гагарин «Восток» космическай хараабылга олорон космоска көттө», — диэн сонуну биллэрэр. Бу үөрүүлээх сонун Советскай Союз бүтүннүүтүн тилийэ көппүтэ, аан дойдуга, киһи аймахха барытыгар үтүө сонун буолан этиҥнии ньиргийбитэ, чаҕылыҥныы чаҕылыйбыта. Бэл ыраах Маалыкай олохтоохторо истэн үөрбүппүт-көппүппүт.
Ити бириэмэҕэ Александр Григорьевич Тимофеев Дьокуускайдааҕы радио-техническэй хонтуруол станциятыгар начаалынньыгынан улэлии олороро. Кини Советскай Союзка аан бастакынан космонавт Юрий Гагарин саҥатын, ыытар сигналларын космос куйаарыттан тутан ылан Москваҕа биллэрэ олорбута. Советскай Союз оччотооҕу салалтата биhиги уолбут Александр Григорьевич ити ситиһиитин үрдүктүк сыаналаабыта, кэлин 1965 сыллаахха “ССРС бочуоттаах радиһа» диэн бэлиэнэн наҕараадаламмыта. Александр Григорьевич Тимофеев 1933 сыллаахха сэтинньи 7 күнүгэр Ньурба куораттан 250 биэрэстэ ыраах Марха өрүс үрдүгэр, билиҥҥи алмаастаах Накыынтан чугас Эҥээрдэк диэн дэриэбинэҕэ төрөөбүтэ. Аҕата Григорий Тимофеев бэйэтин бириэмэтигэр киириилээх-тахсыылаах, салайар дьоҕурдаах,нэһилиэнньэ билинэр уонна убаастыыр киһитэ этэ. Ол да иhин Эҥээрдэккэ «Үүнүү күүһэ» холкуohy иилээн-саҕалаан, салайан олорбута. Александр оҕо caaha Эҥээрдэккэ, биһиги ааттыырбытынан «Хонуу Күөлүйэ» эриэ-дэхси хонуутугар үҥкүрүйэн-күөлэһийэн ааспыта. Аҕа дойду сэриитин ыарахан сылларыгар Эҥээрдэк олохтоохторо сүөһүнү иитэн, бурдугу үүннэрэн, баай хара тыаларыттан өлгөмнүк бултаан, аччыктааһыны билбэккэ этэҥҥэ ahapбыттара. Ол да иһин Александр төрүөҕүттэн төрөлкөй, улахан сэниэлээх, туруу улэһит буола улааппыта. Кини 1952 сыллаахха Ньурба орто оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн баран М.А.Бонч-Бруевич аатынан Ленинградтааҕы сибээс электротехническэй институтугар үөрэххэ киирбитэ. 1958 сыллаахха радио сибээс инженерэ дипломнаах Сахатын сиригэр кэлбитэ. Александр Григорьевич үлэтин радиоинженер быһыытынан 1958 сыл балаҕан ыйын 10 күнүттэн саҕалаабыта — Дьокуускайдааҕы радиотехническай хонтуруол станциятыгар начаалынньыгынан анаммыта. Манна үлэлии сылдьан радио сибээскэ саҥа рационализаторскай этиилэри киллэрэн, ньымалары булан олоххо киллэртээбитэ, рационализатордар бүтүн Союзтааҕы обществоларын биир актыыбынай чилиэнэ этэ. ССРС Сибээһин министерствота 1965 сыл ыам ыйын 5 күнүнээҕи бирикээһинэн Александр Григорьевиһы «ССРС бочуоттаах радиһа» бэлиэнэн наҕараадалыыр. Хомойуох иһин, Александр Григорьевич таптыыр идэтинэн уһуннук үлэлээбэтэҕэ, уһун ыарахан ыарыы кэнниттэн кини 1967 сыллаахха үлэтин үгэнигэр сылдьан, эдэр сааһыrap олохтон туораабыта. Александр Григорьевич олоҕун аргыһа Марияны кытта икки уол оҕону, биир кыыһы төрөппүттэрэ. Билигин үс оҕото үһүөн быраастар. Ийэлэрэ Мария сиэннэрин көрөр, олох салҕанар.
Николай Николаев, РФ үтүөлээх бырааһа, Ньурба улууһун бочуоттаах oлoxтooҕo.