Кыргыттарга анаммыт хоһооннор
Үрүҥ туллук эрэ мөлбөстүүр,
Маҥан туллук эрэ далластыыр,
Ыраастыыра эрэ бөлтөрдүүр,
Доҕойумалыыр эрэ доҕоруом!
Ылбаҕайдыыр эрэ чыычаҕыам,
Туохха баҕас туора көрөн,
Туоххаһыйар эрэ буоллуҥ дуо,
Туллуктуур эрэ доҕоруом!
Туналыйар эрэ ньуурдааҕыам,
Туттаҕардыыр эрэ бэйэлээҕиэм,
Кыталыктыыр эрэ кыылларга
Кытарабын эрэ, кыртайааныам!
Күлүбүрдэс эрэ дьүһүҥҥүн,
Күлүмнээн эрэ көрөргүн
Күннээҕэр эрэ күндүтүк,
Көрөбүн эрэ, көмүһүөм!
Нарынныыр эрэ тарбаххын,
Наскыйар эрэ бэйэҕин
Хатыҥныыр эрэ мастарга
Ханыылыы эрэ хайгыыбын!
Субуллар эрэ суһуоххун
Халлааным эрэ кустугар
Ханыылыы эрэ саныыбын,
Хайҕаллаах эрэ киэргэлиэм!
Томтойор эрэ түөстэргин
Толорукаан эрэ кутуллубут
Чорооннордоох эрэ кымыска
Доҕуйабын эрэ, тоҕойуом!
Күөгэлдьигэс эрэ бэйэҕин
Кулэн эрэ күөмчүлүүр
Күүһүм эрэ суохуйа,
Күөкэйдиир эрэ көмүһүөм!
Сайаҕастай эрэ санааҕын
Саҥабынан эрэ салгытар
Санаакайым эрэ суохуйа,
Саргылардаах эрэ саһарҕаам!
Өрөгөйдөөх эрэ өйгүн
Өрө эрэ этэммин
Өһүргэтэр эрэ өйүм
Өрүү эрэ суохуйа! (Анемподист Софронов-АЛАМПА)
Кылбаарытта кырдалларга
Кыргыттарбыт тахсыахтара,
Кыытта маҥан сотолорун
Кырбалдьыта хаамсыахтара,
Кыырай халлаан кыталыгын
Кырыымпалаах куолаһыгар
Кыттыспахтаан ылыахтара,
Кыҥкыначчы ыллыахтара!
Кыһыл көмүс чаҕылларын
Кыллыы сыыйан, ыһа-ыһа
Кытыастаахтаан тахсар күммүт
Кылбаарытта кырдалбытын
Кыһанаахтаан киэргэтистин,
Кыргыттарбыт иэдэстэрин
Кыһыл дьэдьэн тэтэркэйэ
Кырааскалаан чэмэлиттин!
Кыһын ааһан, сааскы кэлэн,
Кырыы-кэлии күөгэлдьийэн,
Кытылларга кэҕэ этэн,
Кылбаарытта кырдалларга
Кыыстыын-уоллуун бары түмсэн
Кырыа-дьаҥха кыһыҥҥыны
Кыйдыыр оонньуу олоҕурдун,
Кылыы-үҥкүү туругурдун! (Петр Тобуруокап)
Доҕоруом, дабай күөх сыырдаргын,
Мырааҥҥа көрүс күн тахсыытын.
Эн өрүү инники сырдыыгын,
Эн өрүү сүрэхпэр ыллыыгын.
Хараҥа кэрэ да киэһэлэр…
Халлааҥҥа сулустар хойдоллор:
Эйигин, эйигин кинилэр
Этэргэ, кэпсииргэ дылылар.
Сылаас тыал иэдэспин бигиирин
Эн тыыныҥ кэлэр дии саныыбын,
Өрүллэр сүүрүктэр тыастарын
Эн көмүс куоласкар холуубун.
Доҕоруом, дабай күөх сыырдаргын,
Мырааҥҥа көрүс күн тахсыытын.
Эн өрүү инники сырдыыгын,
Ол иһин, ол иһин таптыыбын. (Семен Данилов)
~~~ Таптал ырыата ~~~
Сэгэттэйим оҕото,
Сэмэй, нарын Өрүүнэ,
Хара долгун суһуоххун
Хайа тардан өрүнэ,
Көлүкэчээн уутугар
Күлүктэргин көрүнэ.
Үлэлэргэр бараары
Үөрэ-көтө тураргын
Көрөөхөйөөн бараммын,
Алаас тыала буоламмын,
Аргыый, аргыый бигээммин,
Ити уһун суһуоххун
Имэрийэн ылларбын!
Сарсыардааҥҥы тахсар күн
Сардаҥата тыгыыта,
Хойуу ойуур быыһынан
Ходуһалыыр суолларгар,.
Лаглайаахтыыр хатыҥым
Лабаалара буоламмын,
Куота көтөр бэйэҕин
Кууһаахайдаан ылларбын!
Күнү быһа сылдьаҥҥын,
Куустээх сырал куйаастан
Суурээн тымныы уутунан
Сөрүүкээри суунаргын
Арыы чараҥ тыалартан
Анаараахтаан бараммын,
Ууну кытта уу буолан,
Уостан сүтэн тиийэммин,
Ыраас таммах курдук мин
Ытыстаргар баһыллан,
Обуйукаан уоскуттан
Оргууй уураан ылларбыан! (Моисей Ефимов)
Кытылга киэһэ ахсын
Кыыс ыллыырын истэбин,
Кинини мин букатын
өсссө көрө иликпин.
Сирдээҕи кэрэ диэни
Санатар чуор куолаһа,
Ити ырыа курдук кини
Талба буолуо, арааһа.
Ол эрээри куттанабын,
Баҕар, билбэт кыыһам мин
Саныырым курдук нарын,
Талба буолуо суоҕа диэммин
Оо, көстүмэ, кыыс оҕо
Көстүмэ биир да төгүл,
Мин сурэхпэр оччоҕо
Сылдьыа сырдык өйдөбүл. (Иван Гоголев — Кындыл)
Эн кэрэ, мааны кыыс күөгэйэ наскыйан,
Бу ааһа хаамтыҥ дии, уулусса устунан.
Дьүһүннүүн, таҥастыын, туттардыын-хаптардыын
угуйдун бар дьону барытын.
Истиҥтэн истиҥи, нарынтан нарыны,
Кэрэттэн кэрэни олоххо көрдүүбүн.
Ситэри үчүгэй сибэкки кыысчааны
Мэлдьитин, туохтан да мин таптыы көрөбүн.
Эргиччи тулатын кэрэнэн тунуйа
Бу ааста кыыс бэрдэ симэнэн-киэргэнэн.
Истэбит — үлэҕэ даманы дьулуйа
Холобур буоларын, кыайыыны ситиһэн.
Эн куба мааны кыыс күөгэйэ наскыйан,
Бу ааһа хаамтаҕыҥ уулусса устунан.
Ырааттар-ыраатта эн биһи арыппыт…
Ырааһы, кэрэни сайыһа мин хааллым! (Егор Лаптев)
~~~ Эйиэхэ ~~~
Илиибин уунабын эйиэхэ
Ыраах да ыраах баар киҺиэхэ.
Илиибин салгыҥҥа уунабын,
Эйигин абылыа мин абым.
Үрүҥ түү былааккын бүрүнэн,
Эн киириэҥ билигин Бүлүүгэр…
Бэл тыалы, тымныыны билбэккэ,
Эн туруоҥ ол хаардаах биэрэккэ.
Одуулуо уҥуоргу кытылы —
Тумаҥҥа сууламмыт кытылы!..
Бу ууммут мин илиим эйиэхэ
Тумарык үөйүттэн көстүөҕэ…
Хардары илиигин эн уунуоҥ,
Ол курдук уунаҥҥын, өр туруоҥ…
Итинник абылыа мин абым —
Мин тиһэх, мин муҥур тапталым! (Леонид Попов)
~~~ Сахам кыргыттара ~~~
Сахам кыргыттара —
Ырыам туллуктара
Хара саһыл хойуу хааскыт
Иэйэн хамсыыр буолан,
Түлэй хара түүннэр
Сахабыт сиригэр сырдыктар.
Буспут моонньоҕон хара хараххыт
Мичээр бэлэхтээх буолан,
Биһи саха уолаттара
Кыайбаты кыайар,
Сатаабаты сатыыр
Күүс дьулуурдаахпыт.
Сахам кыргыттара —
Ырыам туймуулара
Өҥүрүк куйааска,
Тоҥмуттар тымныыга
Сылайары билбэккэ
Буһа-хата үлэлии да сырыттаргыт,
Тугут курдук нарыҥҥыт,
Чороон курдук тупсаҕайгыт.
Биһиги киэн туттуубут,
Биһиги ыллыыр ымыыларбыт,
Ийэлии эйэҕэс,
Дууһалыын ыраас
Сахам кыргыттара —
Ырыам туллуктара. (Иван Мигалкин)
~~~ Cэгэрим ~~~
Тахсар күн сарыалын чөмчүүгэ
Таҥара кийиитин чопчута
Таптаабыт обуйук уосчааным
Эйиэхэ эрэ баар, сэгэрим.
Халлааным күндээрэр үрдүгэ
Көлүйэм көстүбэт түгэҕэ —
Ахтыбыт арылхай хараҕым
Эйиэхэ эрэ баар, сэгэрим.
Сайыным сайаҕас иэйиитэ,
Саргылаах олоҕум күүтүүтэ
Эрэммит иһирэх сүрэҕим
Эйиэхэ эрэ баар, сэгэрим.
Таптаабыт обуйук уосчааным,
Ахтыбыт арылхай хараҕым,
Эрэммит иһирэх сүрэҕим —
Эйиэхэ бааллар дии, сэгэрим (Иннокентий Сосин)